Biahmaithi
Jesuh Khrih hi aho caah dah a thih? Asiloah 'mi vialte' caah a thi taktak maw? timi biahalnak hi Khrihfa asi mi tampi caah cun 'a herh lo ah ruahmi' biahalnak asi kho. Asilo hmanh ah kan ruahnak in 'aho caah dah a thih?' ti hi kan suaisam cia khawhmi asi ko lai, tiah ka ruah. Hi biahalnak hi athar asi lo, zabu tampi chungah 'hal lengmangmi' biahalnak asi.
Hi kong hi “𝐭𝐡𝐮𝐤 𝐝𝐞𝐮𝐡 𝐥𝐞 𝐤𝐚𝐮 𝐝𝐞𝐮𝐡” in ruah ahcun 'hal phu le ruah phu' biahalnak asi i theologian tampi nih an buaipi ciomi zong asi fawn. Cucaah, mi tampi nih hi kong he pehtlai in tial ciami zong tampi an um ko! English holh hna in cun google ah duhchung in hmuh khawh le rel khawh ding an um. Sihmanhsehlaw, ka relmi chung, ka cawnmi chung le Baibal ka hmuh ve ning hoih in tlawmpalte ka hon tial vemi asi.
#Lehnak: Hi biahalnak kongah hin theologian tampi, lungtlin lonak an ngei. Zumtu sawhsawh karlak zongah ruahnak ikhah lonak a um ve thiamthiam. Laimi zumtu lak zongah zumhning, ruahning, pomning, kalpining, hmuhning le ifianning kan ikhat cio hna lai lo, tiah ruahnak ka ngei.
A tlangpi in phu hnih ah kan ithen a hau ko.
#Phu 1nak: Jesuh Khrih vawlei ah a rat i a thihnak cu 𝐚 𝐡𝐥𝐚𝐧𝐤𝐚𝐧 𝐢𝐧 𝐭𝐡𝐢𝐦 𝐜𝐡𝐮𝐧𝐠 𝐜𝐚𝐧𝐠𝐦𝐢 (Khamh dingin khaukhih cangmi) minung hrang lawngah asi, an ti. Cucu, Baibal chirhchan tampi laak awk a um vemi chungin an zumhning, kalpining, pomning le ifianning asi. Cucu, theology lei cawnnak in min bunh ahcun '𝐫𝐢 𝐚 𝐧𝐠𝐞𝐢𝐦𝐢 𝐤𝐡𝐚𝐦𝐡𝐧𝐚𝐤' (Limited Atonement) tiah auh asi. Cucu, Calvin nih a kalpimi zumhnak thlurpi panga, 'TULIP' lakah aa telmi asi. 'Calvinism' tiah theihmi le auhmi 𝗱𝗼𝗰𝘁𝗿𝗶𝗻𝗲 asi.
#Phu 2nak: Jesuh Khrih vawlei a ratnak le a thihnak cu mi vialte caah (vawlei dihlak caah--universal) asi ko, an ti. Cucu, theology lei cawnnak in min an bunhmi cu '𝗿𝗮𝗺𝗿𝗶 𝗮 𝗻𝗴𝗲𝗶𝗹𝗼𝗺𝗶 𝗸𝗵𝗮𝗺𝗵𝗻𝗮𝗸' (Unlimited Atonement) ti asi. Cucu, Baibal hmun tampi ah hmuh ding a um vemi chungin pomning, zumhning, kalpining, ..etc., asi ve. Hihi, '𝐂𝐚𝐥𝐯𝐢𝐧𝐢𝐬𝐦' he aa ralkah taktakmi zumhnak asi. Hi zumhnak, Baibal chungin a char i a hram aa thoktu cu 'Jocobus Arminius' asi. Cucaah, '𝗔𝗿𝗺𝗶𝗻𝗶𝗮𝗻𝗶𝘀𝗺' tiah auh asi ve.
Ri a ngeimi Khamhnak (Limited Atonement) kha “L” tiah a tawinak in ka ṭial lai. Ramri ngei lo Khamhnak (Unlimited Atonement) kha “U” tiah ka ṭial ve lai.
‘𝐋 𝐯𝐬 𝐔' 𝐜𝐮 𝐳𝐞𝐢𝐝𝐚𝐡 𝐚𝐧 𝐬𝐢?
An ikalhnak asiloah an i elnak zawn tete, tlawmpalte taktak lawngin ka hon tial hmanh lai mu!
‘𝐋’ cu '𝑟𝑎𝑚𝑟𝑖 𝑎 𝑛𝑔𝑒𝑖𝑚𝑖 𝑘ℎ𝑎𝑚ℎ𝑛𝑎𝑘' (Limited Atonement) asi caah 𝘁𝗵𝗶𝗺 𝗰𝗮𝗻𝗴𝗺𝗶 (the elect) le 𝐤𝐡𝐚𝐮𝐤𝐡𝐢𝐡 𝐜𝐚𝐧𝐠𝐦𝐢 (the predestined) minung hna caah khamhnak cu asi (𝑹𝒐𝒎 8:30, 33; 𝑹𝒐𝒎 9; 𝑬𝒑𝒉𝒆 1: 3-6; 𝑻𝒊𝒕𝒖𝒔 1:1...𝒆𝒕𝒄). Cucaah, 𝒕𝒉𝒊𝒎 𝒄𝒂𝒏𝒈𝒎𝒊 𝒍𝒆 𝒌𝒉𝒂𝒖𝒌𝒉𝒊𝒉 𝒄𝒂𝒏𝒈𝒎𝒊 hna hrang lawngah Jesuh Khrih cu vawlei ah a ra i a thih caah cu hna lawng cu khamh an si ve ko lai. Cuti asiloah cun, Jesuh Khrih tinhmi khamhnak pei hmual ngei lo asi hnga cu! 'Mi vialte khamhnak ding caah a thih ṭung i mi vialte khamh an si lo, hell an kal fawn ahcun khamhnak a tuahmi pei hmual ngeilo asi lai cu! Cu pinah, mi vialte hi vanram kai loin hell kal ding zong kan um ko, ti hi a fiang fawn ko caah thimmi le khaukhihmi hrang lawngah Jesuh Khrih a thih ahcun aa tinhmi 'a tlamtling' tinak asi. Zeicahtiah, an ca hrangah a thih/an aiawh ah a thihpiakmi minung cu khamh an si lai caah vancung zongah an kai dih lai.
“𝐔” cu '𝗿𝗮𝗺𝗿𝗶 𝗮 𝗻𝗴𝗲𝗶𝗹𝗼𝗺𝗶 𝗸𝗵𝗮𝗺𝗵𝗻𝗮𝗸' (Unlimited Atonement) asi. Jesuh Khrih cu 𝐦𝐢 𝐯𝐢𝐚𝐥𝐭𝐞 𝐜𝐚𝐚𝐡 𝐚 𝐭𝐡𝐢 ko. Cu, a thihnak cu mi vialte hi '𝗸𝗵𝗮𝗺𝗵 𝘀𝗶 𝗵𝗻𝗮 𝘀𝗲𝗵' ti a duh caah asi, nain 𝗮 𝘇𝘂𝗺𝗺𝗶 𝗹𝗮𝘄𝗻𝗴𝗹𝗮𝘄𝗻𝗴 nih Jesuh Khrih kamhnak ding caah a thihnak 𝗵𝗺𝘂𝗮𝗹 𝗹𝗲 𝗺𝗮𝗻𝘀𝘂𝗻𝗴 cu an tingco lai. Phundang in chim ahcun, Jesuh Khrih thihnak hi vialte caah 'a za ko,' sihmanhsehlaw Jesuh Khrih ah 𝘇𝘂𝗺𝗵𝗻𝗮𝗸 𝗮 𝗻𝗴𝗲𝗶𝘁𝘂 𝗵𝗻𝗮 𝗵𝗿𝗮𝗻𝗴 𝗹𝗮𝘄𝗻𝗴𝗮𝗵 '𝗵𝗺𝘂𝗮𝗹 𝗮 𝗻𝗴𝗲𝗶' '𝗸𝗵𝗮𝗺𝗵𝗻𝗮𝗸 𝘁𝗹𝗮𝗺𝘁𝗹𝗶𝗻𝗴 𝗮 𝘁𝗶𝗻𝗴𝗰𝗼 𝗸𝗵𝗮𝘄𝗵' (effectual), ti asi. Jesuh Khrih hi mi vialte caah thih loin thimmi le khaukhih cangmi hna ca lawngah hei thi sehlaw, Khamhnak caah a tuahmi thihnak hi pakpalawng asi hnga, zeicahtiah thim lomi le khaukhih lomi kha khamh an si kho hnga lo, an ti. '𝗥𝗮𝗺𝗿𝗶 𝗻𝗴𝗲𝗶𝗹𝗼 𝗞𝗵𝗮𝗺𝗵𝗻𝗮𝗸' (Unlimited Atonement) nih a biapi in chirhchan aa laknak cu (𝑰 𝑱𝒐𝒉𝒏 2:2; 𝑰𝑰 𝑲𝒐𝒓 5:15; 𝑰 𝑷𝒆𝒕 3:18; 𝑰 𝑻𝒊𝒎 2:4...𝒆𝒕𝒄). Hi Baibal caang hna hi 'ramri ngeilo khamhnak' ah cun char tambik pawl Baibal caang an si.
#𝐙𝐞𝐢𝐝𝐚𝐡 𝐤𝐚𝐧 𝐳𝐮𝐦𝐡 𝐚𝐰𝐤 𝐥𝐞 𝐤𝐚𝐥𝐩𝐢 𝐚𝐰𝐤 𝐚𝐬𝐢?
Hi zawn ah hin 'hihi asi bak' 'hihi na zumh awk bak asi' 'hihi cu asi bak lo' tiin duhthim le thleidannak von tuah awk a har ngaingai. Asinain, hi pahnih hna lakah pakhat paoh ithim ding asi ahcun 'duhthimnak' cu kanmah te cio in kan tuah khawh ve ko hnga.
Hi zawn ah kei ka duhmi cu 'theological system' le 'theory' sawhsawh siloin 'Pathian bia fiang' bak kan zohfel thiam a herh, tiah ka ruah (2 Tim 2:15). Khrihfa nih kan ngeihmi 'theological views' asimi 'Calvinism le Arminianism' hi rak um hna hlah sehlaw, 'Aho caah dah Jesuh Khrih hi a thih?' timi biahalnak hi a um men hnga lo (?). Nain, atu cu a um!!
𝐏𝐡𝐮 𝟏𝐧𝐚𝐤: “𝐋” nih 'Jesuh Khrih hi thim mi le khaukhih mi hrang lawngah a thih lo i mi vialte caah a thih ko ahcun mi vialte hi khamh an si fawn lai lo caah aa tinhmi a sung/a tlamtling lo' tinak asi, an ti.
𝐏𝐡𝐮 𝟐𝐧𝐚𝐤: “𝐔” nih, 'Jesuh Khrih hi mi vialte caah a thih lo ahcun khamhnak a tuahmi hi a taktak asi lo, a deu le pakpalawng asi hnga' an ti ve.
Tha tein ruat hmanh hna usih!! Khoika lei kam kan zumh le dir hmanh ah kan isut veve ko lai.
Zeicahtiah, khatlei kam nih Pathian sining le ziaza a zorter i khatlei kam ve nih Jesuh Khrih riantuannak hmual a zorter ve thiamthiam. Phundang in chim ahcun, Phu 1nak kan zumh zongah 'Pathian dawtnak ramri kan khiahpiak,' tinak asi. Phu 2nak kan zumh zongah 'Jesuh Khrih nih a tuahmi khamhnak hmual, ramri kan khiahpiak' asi ve.
A ngaingai ahcun, hi bia-elnak hi theological system le theory sawhsawh an si. Cu ti ka chim ruangah theology sunlawihnak ka hmetter le zeiah ka rel lo, tinak asi lo. Hihi a ngaingai ahcun minung nih a herhlomi 'duhthimnak le remlo in elnak' kan serchommi le chuahtermi an si. Zeicahtiah, Pathian dawtnak cu ramri ngeimi asi lo. Cucu ahopaoh nih kan hngalh (Salm 8; 107:1; 147:5). Cun, Jesuh Khrih thihnak le thisen thawnnak zong nih ramri a ngeimi asi lo, ti cu ahohmanh nih kan hngalhmi asi ve (Col 1:16-17).
Cucaah, hi i elnak hi a palhmi, duhthimnak minung nih kan serchommi an si. Hi kongah Paul nih, i el len awk le 'hihi maw khikhi' tiin duhthiamnak a chim duhmi asi lo bantukin Baibal tialtu dangdang hna zong nih an itinhmi cu i elding hi asi hrimhrim lo.
A tawinak in, 𝐊𝐡𝐚𝐦𝐡𝐧𝐚𝐤 𝐜𝐮 𝐦𝐢 𝐯𝐢𝐚𝐥𝐭𝐞 𝐜𝐚𝐚𝐡— 𝐚 𝐳𝐮𝐦𝐭𝐮 𝐜𝐚𝐚𝐡 (𝐔𝐧𝐢𝐯𝐞𝐫𝐬𝐚𝐥) 𝐚𝐬𝐢 𝐤𝐨 (𝐑𝐨𝐦 𝟏𝟎:𝟏𝟏,𝟏𝟑). Asinain, kan theih cio bantukin Jesuh Khrih nih nunnak pekin a tuahmi khamhnak hi zeitluk hmanh in va kua sehlaw, 𝐫𝐚𝐦𝐫𝐢 𝐚 𝐧𝐠𝐞𝐢 𝐯𝐞 𝐭𝐡𝐢𝐚𝐦𝐭𝐡𝐢𝐚𝐦 𝐤𝐨—𝐚 𝐳𝐮𝐦𝐭𝐮 𝐥𝐞 𝐚 𝐚𝐮𝐡𝐦𝐢 𝐡𝐧𝐚 𝐡𝐫𝐚𝐧𝐠 𝐥𝐚𝐰𝐧𝐠𝐚𝐡 𝐡𝐦𝐮𝐚𝐥 𝐚 𝐧𝐠𝐞𝐢 𝐯𝐞 𝐤𝐨 (𝐉𝐨𝐡𝐧 𝟐:𝟏𝟖...𝐞𝐭𝐜).
John chungah (Jn 10) chungah hin fiang ngai in 'aho hrang ah dah Jesuh Khrih a thih,' ti a 𝗰𝗵𝗶𝗺.
'𝗔 𝘁𝘂' (𝘀𝗵𝗲𝗲𝗽)
• 𝗔 𝘁𝘂 𝗰𝗮𝗮𝗵
• 𝗔 𝘁𝘂 𝗰𝘂 𝗮 𝘀𝗶𝗻𝗮𝗵 𝗮𝗻 𝗿𝗮
• 𝗔 𝘁𝘂 𝗰𝘂 𝗵𝗶𝗺 𝘁𝗲𝗶𝗻 𝗮 𝘃𝗲𝗻𝗴 𝗵𝗻𝗮
𝐁𝐢𝐚𝐝𝐨𝐧𝐠𝐡𝐧𝐚𝐤:
Zeibantuk asi hmanh ah, thawngtha bia chim tikah thawngtha chimtu nih 'hihi thimmi asi' 'khikhi khaukhih ciami asi' 'an nih cu an si lo' tiin 'a hlankan in' kan ichim cia awk asi lo. 'Nang cu Pathian nih an thim cangmi na si, nang cu na si lo' ti hi thawngtha chimtu rian zong asi lo. Zeicahtiah, 'Jesuh Khrih a thihnak hi mi vialte khamhnak caah maw asi' 'thim cangmi le khuakhih cangmi hrang lawngah dah asi?' ti kha fiangte in a theitu kan um taktak lo. Cu bantukin kan chim cia ahcun 'thawngtha bia' (evangelism) karhternak caah dawnkhantu nganpi asi kho fawn. A cungah ka tial cang bantuk khan '𝐡𝐢 𝐢 𝐞𝐥𝐧𝐚𝐤 𝐡𝐧𝐚 𝐡𝐢 𝐭𝐡𝐞𝐨𝐥𝐨𝐠𝐢𝐜𝐚𝐥 𝐬𝐲𝐬𝐭𝐞𝐦 𝐥𝐞 𝐭𝐡𝐞𝐨𝐫𝐲' ningin minung nih serchommi 'duhthiamnak' sawhsawh an si. Cu nakin kan chim deuh dingmi cu, 'Jesuh Khrih cu kan sual ruangah thihnak a ing i khamhnak a kan serpiak. Cun, thihnak in a tho than. A thihnak nih khan kan sual man leiba a cham dih cang. Cucu, na zumh ve ahcun sual ngaihthiammi na si cang' ti hi asi. Hihi, Baibal ning zong asi pinah 'phu 1nak zong ah a lut lo i phu 2nak zongah a lut fawn lo.' Lamkaltu (Apostles) pawl hna zong nih an rak chimning asi.
By Henry Nawl Thang Bik
16 April 2022
Theihtlei ah tialmi si. A tanglei cauk hi rel khawh rak izuam ve.
Relchap:
- The Potter's Freedom: A Defense of the Reformation and a Rebuttal of Norman Geisler's Chosen But Free by James R. White
- Chosen But Free, revised edition: A Balanced View of God's Sovereignty and Free Will by Norman L. Geisler

0 Comments